Η αγάπη θέλει φίλημα και ο πόλεμος τραγούδια…στην κεφαλή λουλούδια και αγάπη στην καρδιά…

Κάτι για να μην ξεχνάμε…

Ο Πάνος Τζαβέλλας έχει μείνει γνωστός για τον αγώνα του στις τάξεις του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ, την πορεί α του στο πολιτικό τραγούδι και τη στρατευμένη τέχνη, με την ερμηνεία των πιο γνωστών αντάρτικων τραγουδιών, αλλά και του ύμνου του ΠΑΣΟΚ («Ο ήλιος ο πράσινος»).
Ο Πάνος Τζαβέλας γεννήθηκε το 1925 στην Κοζάνη. Μαθητή του γυμνασίου τον βρίσκει ο παγκόσμιος πόλεμος και εντάσσεται στην ΕΠΟΝ. Τον επόμενο χρόνο βγαίνει στο βουνό με τον ΕΛΑΣ. Ξαναβγαίνει  στο βουνό με το Δημοκρατικό στρατό, όπου τραυματίζεται, συλλαμβάνεται και ακρωτηριάζεται στο δεξί του πόδι.
Από εκεί αρχίζει ο δρόμος για τις φυλακές. Δικασμένος τρεις φορές σε θάνατο, αρρωσταίνει βαριά το 1959 από τη νόσο του Burgen και πηγαίνει στη Σοβιετική Ένωση για θεραπεία. Έμεινε μέχρι το 1965. Αφού θεραπεύτηκε, του δόθηκε η ευκαιρία να σπουδάσει μουσική. Εκεί γνωρίζει και το μεγάλο Ντιμίτρι Σοστακόβιτς.
Γυρνά στην Ελλάδα το 1965, αλλά το 1968 φυλακίζεται πάλι, από το καθεστώς των συνταγματαρχών αυτή τη φορά, για παράνομη δράση ενάντια στη χούντα.

Αποφυλακίζεται το 1971 με «ανήκεστο βλάβη» και ξεκινά ως μουσικός να παίζει στις μπουάτ της Πλάκας. Εκεί τον βρίσκει η μεταπολίτευση, όπου πλέον ελεύθερα τραγουδά τα τραγούδια της εθνικής αντίστασης.Χιλιάδες νέοι αλλά και μεγαλύτεροι άνθρωποι κατακλύζουν το μαγαζί της οδού Κυδαθηναίων όπου τραγουδά, επτά μέρες τη βδομάδα. Πολλές φορές κάνει τρεις παραστάσεις τη νύχτα ώστε να χωρέσουν όλοι όσοι ήθελαν να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα.
Ήταν ο άνθρωπος που γνώρισε στους νεότερους το μουσικό, αλλά και ιστορικό έπος της εθνικής αντίστασης.

Ἐλεγεῖο πάνω στὸν τάφο ἑνὸς μικροῦ ἀγωνιστῆ

Πάνω στὸ χῶμα τὸ δικό σου λέμε τ᾿ ὄνομά μας.
Πάνω στὸ χῶμα τὸ δικό σου σχεδιάζουμε τοὺς κήπους
καὶ τὶς πολιτεῖς μας
Πάνω στὸ χῶμα σου εἴμαστε. Ἔχουμε πατρίδα.
Ἔχω κρατήσει μέσα μου τὴ ντουφεκιά σου.
Γυρίζει μέσα μου ὁ φαρμακερὸς ἦχος τοῦ πολυβόλου.
Θυμᾶμαι τὴν καρδιά σου ποὺ ἄνοιξε,
κ᾿ ἔρχονται στὸ μυαλό μου
κάτι ἑκατόφυλλα τριαντάφυλλα
ποὺ μοιάζουνε
σὰν ὁμιλία τοῦ ἀπείρου πρὸς τὸν ἄνθρωπο
-ἔτσι μας μίλησε ἡ καρδιά σου.
Κ᾿ εἴδαμε πὼς ὁ κόσμος εἶναι μεγαλύτερος,
κ᾿ ἔγινε μεγαλύτερος γιὰ νὰ χωρᾷ ἡ ἀγάπη.
Τὸ πρῶτο σου παιγνίδι: Ἐσύ.
Τὸ πρῶτο σου ἀλογάκι: Ἐσύ.
Ἔπαιξες τὴ φωτιά. Ἔπαιξες τὸ Χριστό.
Ἔπαιξες τὸν Ἀη-Γιώργη καὶ τὸ Διγενῆ.
Ἔπαιξες τοὺς δεῖκτες τοῦ ρολογιοῦ ποὺ κατεβαίνουνε
ἀπ᾿ τὰ μεσάνυχτα.
Ἔπαιξες τὴ φωνὴ τῆς ἐλπίδας, ἐκεῖ ποὺ δὲν ὑπῆρχε φωνή.
Ἡ πλατεῖα ἦταν ἔρημη. Ἡ πατρίδα εἶχε φύγει.
Ἦταν καιρός! Δὲ βάσταξε ἡ καρδιά σου περισσότερο
ν᾿ ἀκοῦς κάτω ἀπ᾿ τὴ στέγη σου τ᾿ ἀνθρώπινα μπουμπουνιτὰ τῆς Εὐρώπης!
Ἄναψες κάτω ἀπ᾿ τὸ σακκάκι σου τὸ πρῶτο κλεφτοφάναρο…
Καρδιὰ τῶν καρδιῶν! Σκέφτηκες τὸν ἥλιο, καὶ προχώρησες…
Ἀνέβηκες στὸ πεζοδρόμιο κ᾿ ἔπαιξες τὸν ἄνθρωπο!

Νικηφόρος Βρεττάκος

Για τελείωμα ένα από τα punk τραγούδια του Τζαβέλα…

Ανήκω σε μια γενιά που της έχουν δοθεί κατά καιρούς από διάφορους τυχοδιώκτες πολλοί χαρακτηρισμοί. Η γενιά του άρθρου 16, των 700 ευρώ, του Δεκέμβρη και πολλά άλλα, που κανένα δεν μπόρεσε να δώσει έναν ολοκληρωμένο ορισμό της για αυτό και χαθήκαν μέσα στον χρόνο. Ο πιο πλήρης χαρακτηρισμός που θα μπορούσα να σκεφτώ είναι  γενιά δίχως μέλλον, γιατί έχουμε άγνοια του παρελθόντος, αδυναμία κατανόησης της σημερινής κατάστασης και  ζούμε σε μια χώρα που καταρρέει έχοντας δυσοίωνο μέλλον.

Αν κάτι μπορούμε να καταλάβουμε είναι πως ότι κάναμε τόσα χρόνια και σύμφωνα  με το κυρίαρχο status quo ήταν αναγκαίο για το μέλλον μας δεν μας εξασφαλίζει τίποτα. Ερχόμαστε λοιπόν σήμερα  αντιμέτωποι με αδιέξοδα κοινωνικά, οικονομικά, πολιτιστικά και πολιτικά που δεν φανταζόμασταν ποτέ ότι θα βρούμε μπροστά μας και παράλληλα να έχουμε εμείς την ευθύνη να βρούμε απαντήσεις. Και τι μας έχει μείνει από όλα αυτά τα χρόνια που μας εθίσανε στην λογική  ότι το σώμα και το μυαλό  τα έχουμε για να καταναλώνουμε και όχι για να παράγουμε και να δημιουργούμε;

Δεν ξέρω ακριβώς αλλά σίγουρα εκείνη η αυθεντική αίσθηση της αλληλεγγύης, της ομαδικότητας και της κοινότητας που ζούσαμε κάθε φορά που βγαίναμε σε μια αλάνα μικροί για να συναντηθούμε με τους φίλους μας ή η αίσθηση της ελευθερίας κάνοντας ορθοπεταλιές, δεν μπορούν με τίποτα να ξεγραφτούν από την μνήμη μας ούτε από τα κοκτέιλ της κατανάλωσης ούτε της αποχαύνωσης …

Όμορφη είναι αυτή η στιγμή, να το ξαναπώ
όμορφη να σας μιλήσω
βλέπω πυρκαγιές
πάνω από λιμάνια πάνω από σταθμούς
κι είμαι μαζί σας.

Όταν ο κόσμος μας θα καίγεται
όταν τα γεφύρια πίσω μας θα κόβονται
εγώ θα είμαι εκεί να σας θυμίζω
τις μέρες τις παλιές.

Ποίημα που έχει γράψει ένα παιδί από την Αφρική

Όταν γεννιέμαι, είμαι μαύρος
Όταν μεγαλώσω, είμαι μαύρος
Όταν κάθομαι στον ήλιο, είμαι μαύρος
Όταν φοβάμαι, είμαι μαύρος
Όταν αρρωσταίνω, είμαι μαύρος
Κι όταν πεθαίνω, ακόμα είμαι μαύρος
Κι εσύ λευκέ άνθρωπε
Όταν γεννιέσαι, είσαι ροζ
Όταν μεγαλώνεις, γίνεσαι λευκός
Όταν κάθεσαι στον ήλιο, γίνεσαι κόκκινος
Όταν κρυώνεις, γίνεσαι μπλε
Όταν φοβάσαι, γίνεσαι κίτρινος
Όταν αρρωσταίνεις, γίνεσαι πράσινος
Κι όταν πεθαίνεις, γίνεσαι γκρι
Και λες εμένα έγχρωμο;

Αναδημοσίευση από τον φίλο της φωτιάς οι μάγοι που περάσαμε το μεγαλύτερο μέρος των φετινών διακοπών μαζί …

Το τρελοβάπορο

Τι καλοκαίρι και τούτο! Πάλι ήμουν τυχερός και ταξίδεψα σ’ ένα σωρό μέρη και τώρα θα προσπαθήσω να διηγηθώ την ιστορία αυτή.

Από τον Αστακό της Αιτωλοακαρνανίας, στην όμορφη τοποθεσία με το απάνεμο λιμάνι και κάποιες μολυσμένες από τις ιχθυοκαλλιέργειες θάλασσες, όπου το πολλά υποσχόμενο eco κάμπινγκ απέτυχε σε διοργάνωση και συμμετοχή, βρεθήκαμε για ελεύθερο κάμπινγκ κάπου απέναντι, στο ημι-παρθένο νησάκι Κάλαμος. Ναυαγοί! Ανεβήκαμε σε μονοπάτια και περπατήσαμε μέχρι τον οικισμό για να προμηθευτούμε νερό και αναψυκτικά, φάγαμε τον άμπακο από κονσέρβες, μας πολιόρκησαν νυχτερίδες και τελικά μείναμε μέχρι αργά να παρατηρούμε τον έναστρο ουρανό και να σχολιάζουμε τις ανησυχίες μας για το σύμπαν και τον άνθρωπο (όπως είθισται φυσικά σε τέτοιες περιπτώσεις). Επιστροφή στον πολιτισμό (πφφ) το επόμενο βράδυ με μοχίτο (χεχε) στον Άγιο Νικήτα της Λευκάδας. Από τις θαλάσσιες σπηλιές στο Κάθισμα, ένα στραμπουληγμένο πόδι μας έστειλε στο νοσοκομείο Λευκάδας για να σπάσουμε πλάκα με τις νοσοκόμες και… τον άτυχο φίλο μας. Οι μέρες όμως έφτασαν για να αναχωρήσουμε για Πήλιο. Παίρνοντας λάθος δρόμο -ευτυχώς- από το Αγρίνιο, διασχίσαμε τα ψηλά βουνά της Ευρυτανίας, βγήκαμε φωτογραφίες με το εντυπωσιακό καμπαναριό του Προυσσού και από το πίσω κάθισμα ακούσαμε ιστορίες από την Αντίσταση, για τον Άρη, τον καπετάνιο του Ελάς. Στο Μεγάλο Χωριό φάγαμε κουνέλι και κατσικάκι μαγειρευτά και στο ιστορικό Μικρό Χωριό αποδώσαμε φόρο τιμής στους γενναίους ανθρώπους που αντιστάθηκαν. Αργά τη νύχτα φτάσαμε στην Άνω Γατζέα και με πρώτη ταχύτητα και αρκετό σασπένς ανεβήκαμε στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό. Στο αυτοοργανωμένο εναλλακτικό κάμπινγκ που στήθηκε εκεί τις επόμενες μέρες, συναντηθήκαμε παλιοί και νέοι φίλοι, βοηθήσαμε, συζητήσαμε, γνωρίσαμε ενδιαφέροντες ανθρώπους, μαγειρέψαμε, τραγουδήσαμε, κάναμε μπάνιο με κουβά στο παγωμένο ρυάκι και ακολουθήσαμε σιδηροδρομικές ράγες με το φακό για να βρούμε τις σκηνές μας. Βιώσαμε στην πράξη την αλληλεγγύη και τη συνεργασία, έννοιες ξεχασμένες ή στρεβλωμένες και δώσαμε ραντεβού για το επόμενο εναλλακτικό κάμπινγκ με την υπόσχεση ότι θα περάσουμε ακόμα καλύτερα. Ένα αυτοκίνητο γεμάτο καλούς φίλους, μερικές μεστές συζητήσεις και ένα γλυκό ηλιοβασίλεμα ήταν ο καλύτερος επίλογος για την επιστροφή στη Θεσσαλονίκη.
Από τον Παλιό Άγιο Παντελεήμονα (Πιερίας), όπου φάγαμε νόστιμα φαγητά (μπιφτέκι αγριογούρουνου!) και απολαύσαμε την καταπληκτική θέα, εκεί που η καφεπράσινη κακοτραχαλιά του βουνού συναντά τη λεία γαλάζια θάλασσα, και το κάστρο του Πλαταμώνα, βρέθηκα στη Θάσο, με το επιβλητικό Ψαριό και στους πρόποδές του την πρωτεύουσα, τον Λιμένα. Αποικία των αρχαίων Αθηναίων στο ιδανικότερο ίσως σημείο του νησιού, με το αρχαίο θέατρο να δεσπόζει σε ένα μοναδικό σημείο, από το οποίο οι θεατές έχουν θέα προς τη θάλασσα και τον κόλπο. Φίνα μάρμαρα στοιβαγμένα σε λατομεία που έχουν καταπληγώσει το βουνό, κατάρες για την άναρχη δόμηση, τη λεηλασία της φύσης και τον παρασιτικό τουρισμό και όνειρα για ένα μοντέλο Άλλης ανάπτυξης στους παραθεριστικούς προορισμούς.
Στη Μαρώνεια, τη γη των αρχαίων Κικόνων, στην αγαπημένη μου Θράκη με τους ζεστούς και φιλόξενους ανθρώπους, περιηγηθήκαμε με αρκετή δόση περιπέτειας έξω από το -λανθασμένα- υποτιθέμενο σπήλαιο του Κύκλωπα Πολύφημου, φάγαμε πεντανόστιμο φρέσκο ψάρι και μία χειροποίητη, αρκετά… «πρόστυχη» μελιτζανοσαλάτα, από τις χαμογελαστές αδερφές Ρούλα και Γιάννα, οι οποίες μάλιστα μας έστρωσαν κάτασπρο φρεσκοπλυμένο τραπεζομάντηλο και εμείς βέβαια υποσχεθήκαμε ότι θα τις ξανατιμήσουμε. Όχι μακριά από την Ξάνθη, λίγο μετά από τα συμπαθητικά χωριά Τοξότες και Γαλάνη, ακολουθώντας τη σιδηροδρομική γραμμή που πρώτος κατασκεύασε ένας Οθωμανός σουλτάνος το 19ο αιώνα για να ενώσει την Πόλη με τη Δύση, οδηγηθήκαμε στα περίφημα Στενά του Νέστου και βουτήξαμε στα κρύα νερά του ποταμού που διασχίζει μεγαλοπρεπής και αγέρωχος ψηλές απόκρημνες όχθες και καλοστρωμένες απαλές αμμουδιές.
Σχέδια για Σαμοθράκη. Μαζευόμαστε, ξεκινάμε. Ασυνήθιστο νησί, μοιάζει με κομμάτι από βουνό πεταμένο στη θάλασσα, πλούσιο σε νερά και βλάστηση και μυστηριακό ήδη από την αρχαιότητα. Γυμνιστές, νεοχίπηδες και χύμα-εναλλακτικοί «επαναστάτες» τζίβα-ρίζλα συνθέτουν μία Γούντστοκ κατάσταση με μπόλικο λαϊφστάιλ παρά περιεχόμενο. Ποιος νοιάζεται; Όλοι κάμπινγκ «ανοργάνωτο» και το βράδυ μάζεμα και παρεΐστικο άραγμα στα Θέρμα. Το οτοστόπ είναι τελικά γαμάτο και είναι στάνταρ κατάσταση στο νησί, εξάλλου «όποιος έχει αυτοκίνητο στη Σαμοθράκη το μοιράζεται». Αργά τη νύχτα οριζοντιωθήκαμε στην παραλία κάτω από τον αστροκατάστικτο ουρανό, όπου και εμπνευστήκαμε και θεμελιώσαμε το… κίνημα του «αστρογυμνισμού» [σημ. θρησκειολογικά: γυμνοαστρισμός κατά το ζωροαστρισμός], που προϋποθέτει την παρατήρηση αστεριών και πεφταστεριών και την ανάπτυξη θεωριών για τη ζωή και το θάνατο όντας τσίτσιδος. Στις βάθρες του Φονιά, περπατήσαμε και ανεβήκαμε μονοπάτια, βουτήξαμε στα δροσερά νερά και ήπιαμε πικρό και κρυστάλλινο νερό από τα αφρισμένα καταρρακτάκια. Στη Χώρα, κάτσαμε για καφέ στο Κάστρο αλλά για το περιβόητο γλυκό πίσσα-πούπουλα μάθαμε κατόπιν εορτής (ένας φίλος πάντως εξέφρασε αρκετά αυθόρμητα την ιδέα να αποχωρήσει από το νησί με πίσσα και ροζ πούπουλα). Το επόμενο μεσημέρι, αντί για τη βάθρα Γριά Βάθρα προτιμήσαμε την ταβέρνα Γριά Βάθρα με τις φανταστικές σπεσιαλιτέ (μιάμ!). Κάναμε συντροφιά με μία όμορφη παρέα και την τελευταία μέρα αφού σκαρφαλώσαμε στις βάθρες στον Γρηγοράκη (!) καταλήξαμε όλοι μαζί στη Γριά Βάθρα –που δεν την αλλάζουμε με τίποτα!- όπου συμποσιασθήκαμε επί πέντε ώρες κουβεντιάζοντας και γελώντας και αποχωρήσαμε πανευτυχείς και με μερικά έξτρα κιλά (κυρίως μπύρας). Επίλογος: ένα κρύο ντους με φόντο τη χαραυγή! Τι καλύτερο;

Ας κρατήσουν οι χοροί

Ας κρατήσουν οι χοροί
και θα βρούμε αλλιώτικα
στέκια επαρχιώτικα βρε
ώσπου η σύναξις αυτή
σαν χωριό αυτόνομο να ξεδιπλωθεί

Mέχρι τα ουράνια σώματα
με πομπούς και με κεραίες
φτιάχνουν οι Έλληνες κυκλώματα
κι ιστορία οι παρέες

Kάνει ο Γιώργος την αρχή
είμαστε δεν είμαστε
τίποτα δεν είμαστε βρε
κι ο Γιαννάκης τραγουδεί
άμα είναι όλα άγραφα κάτι θα βγει

Kαι στης νύχτας το λαμπάδιασμα
να κι ο ʼλκης ο μικρός μας
για να σμίξει παλιές
κι αναμμένες τροχιές
με το ροκ του μέλλοντός μας

O ουρανός είναι φωτιές
ανεμομαζώματα
σπίθες και κυκλώματα βρε
και παρέες λαμπερές
το καθρεφτισμά τους στις ακρογιαλιές

Kι είτε με τις αρχαιότητες
είτε με ορθοδοξία
των Eλλήνων οι κοινότητες
φτιάχνουν άλλο γαλαξία

Να κι ο Mπάμπης που έχει πιει
κι η Λυδία ντρέπεται
που όλο εκείνη βλέπετε βρε
κι ο Αχιλλέας με τη Zωή
μπρος στην Πολαρόιντ κοιτούν γελαστοί

Τότε η Έλενα η χορεύτρια
σκύβει στη μεριά του Τάσου
και με μάτια κλειστά
τραγουδούν αγκαλιά
Εθνική Ελλάδος γεια σου

Τι να φταίει η Bουλή
τι να φταιν οι εκπρόσωποι
έρημοι και απρόσωποι βρε
αν πονάει η κεφαλή
φταίει η απρόσωπη αγάπη που ‘χε βρει

Mα η δικιά μας έχει όνομα
έχει σώμα και θρησκεία
και παππού σε μέρη αυτόνομα
μέσα στην τουρκοκρατία

Να μας έχει ο Θεός γερούς
πάντα ν’ ανταμώνουμε
και να ξεφαντώνουμε βρε
με χορούς κυκλωτικούς
κι άλλο τόσο ελεύθερους σαν ποταμούς

Και στης νύχτας το λαμπάδιασμα
να πυκνώνει ο δεσμός μας
και να σμίγει παλιές κι αναμμένες τροχιές
με το ροκ του μέλλοντός μας

Κώστας Καρυωτάκης